Streszczenie: Celem niniejszego opracowania jest przedstawienie kartelu i związanego z nim mechanizmu oszustwa. W celu lepszego zrozumienia podejmowanego tematu należy wyjaśnić pojęcie kartelu, który jest formą porozumienia lub stowarzyszenia producentów albo sprzedawców, którego celem jest wyeliminowanie konkurencji, czyli dążenie do zapewnienia pozycji dominującej (osiągnięcie od 30% do 50% udziału w rynku) albo monopolu (100% udziału w rynku i brak substytutów sprzedawanego produktu). Tak znaczny udział w rynku pozwala kartelowi na zaplanowanie takiej wielkości produkcji i sprzedaży, dzięki której może on podyktować taką cenę (przesuwanie się po krzywej popytu), która przy danych kosztach ponoszonych przez członków kartelu pozwala im maksymalizować zysk. Kartele mogą również powstawać na rynku międzynarodowym, a jego członkami mogą być wówczas państwa. Najsłynniejszym kartelem międzynarodowym jest OPEC – Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową (ang. Organisation of Petroleum Exporting Countries) – utworzony w 1960 r., grupujący kraje, których udział w światowej produkcji ropy naftowej stanowi ok. 50%, a jej eksport – ponad 80% eksportu światowego. Ustawodawstwa antymonopolowe wielu krajów świata zakazują powstawania karteli wewnątrz poszczególnych krajów, próbując chronić odbiorców (konsumentów), którzy w wyniku porozumień kartelowych tracą podwójnie – mniejsza liczba produktów i usług na rynku, a ceny wyższe[1]. W artykule przedstawiono zastosowanie teorii gier, szczególnie gry zwanej dylematem więźnia (prisoner’s dilemma). Takie podejście może mieć zastosowanie do analizy zachowań uczestników po­rozumienia kartelowego, w którym każdy uczestnik kartelu osiąga największy zysk, gdy wyłamuje się z porozumienia, pod warunkiem, że pozostali uczestnicy kartelu będą przestrzegać ustalonych zasad. Ponadto, zaprezentowano praktyczne podejście do rozpatrywanej tematyki i przytoczono liczne przykłady karteli funkcjonujących na polskim, jak również międzynarodowym rynku.

Słowa kluczowe: kartel, monopol, teoria gier

Tagi: kartel | monopol | teoria gier